94 ปี กิจการประปา...เพื่อประชาชน

ระหว่างวันที่ 12-16 พฤศจิกายน นี้ การประปานครหลวง(กปน.) ร่วมจัดกิจกรรมในงานเฉลิมฉลองครบ 100 ปี พระบรมรูปทรงม้า ณ สวนอัมพร เพื่อระลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ที่ทรงมีต่อพสกนิกร

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงเป็นกษัตริย์นักพัฒนา เนื่องจากเสด็จประพาสเยี่ยมเยียนมิตรประเทศ เช่น สิงคโปร์ ชวา อินเดีย พม่า และยุโรปอีกหลายประเทศ พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นความเจริญ ตลอดจนสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ ทำให้ทรงสนพระราชหฤทัยนำมาปรับปรุงบ้านเมืองเรา ทั้งกิจการไฟฟ้า รถไฟ การไปรษณีย์ และการประปา

ก่อนที่จะมีระบบประปาที่ทันสมัย คนไทยใช้น้ำจากแม่น้ำ ลำคลอง น้ำฝน ต่อมาเมื่อมีไฟฟ้าใช้ ก็มีการวางท่อ ต่อท่อ แล้วสูบน้ำจากแม่น้ำเจ้าพระยามาใช้ในวังพระนคร ครั้นเมื่อ ร. 5 มีพระราชดำริให้จัดตั้งกิจการประปาในประเทศไทย มีผู้เสนอขอพระบรมราชานุญาตดำเนินกิจการประปาขาย มีทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ โดยอ้างว่าประเทศอื่น ๆ ก็ให้เอกชนทำ รัฐบาลจะได้นำเงินงบประมาณแผ่นดินไปพัฒนาในด้านอื่น ซึ่งพระองค์ได้ทรงให้เหล่าเสนาบดีพิจารณาข้อดี ข้อเสีย ในที่สุดมีพระบรมราชโองการให้ตราพระราชกำหนดสุขาภิบาลกรุงเทพฯ รัตนโกสินทรศก 116 เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2440 เพื่อให้กรมสุขาภิบาลเป็นหน่วยงานรับผิดชอบจัดหาน้ำสะอาดมาใช้ในพระนคร เนื่องจากยุคนั้นเป็นยุคล่าอาณานิคม ชาวต่างชาติเข้ามาหาประโยชน์ เอารัดเอาเปรียบคนไทย หากให้เอกชนดำเนินการอาจจะเกิดการผูกขาด

ในวันที่ 13 กรกฎาคม 2452 ได้ประกาศพระบรมราชโองการ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้กรมสุขาภิบาลจัดการที่จะนำน้ำมาใช้ในพระนครตามแบบอย่างที่สมควรแก่ภูมิประเทศ งบประมาณก่อสร้าง 3,338,000 บาท ใช้เวลาสร้าง 3 ปี โดยทำที่ขังน้ำที่คลองเชียงราก ขุดคลองจากเชียงรากมาถึงสามเสน ก่อสร้างโรงงานผลิตน้ำที่มีระบบกรองและฆ่าเชื้อโรค รวมทั้งงานวางท่อจ่ายน้ำเข้าในเขตพระนครตามสมควร จนถึงวันที่ 14 พฤศจิกายน 2457 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เสด็จทรงเป็นประธานเปิดกิจการประปากรุงเทพฯ พระองค์ทรงเปรียบน้ำประปาว่าดีกว่ายารักษาโรค เหมือนน้ำมนต์ ที่จะทำให้ประชาชนมีความสุข เพราะเมื่อกรุงเทพฯ มีน้ำประปาที่ได้มาตรฐานสากลเช่นเดียวกับประเทศที่เจริญแล้วอย่างยุโรป บ้านเมืองก็เจริญขึ้นทันตา ชาวต่างประเทศที่เคยมาติดต่อราชการหรือที่เคยมาอยู่แล้วรีบกลับเมื่อเสร็จสิ้นภารกิจ ก็อาศัยอยู่นานขึ้น และเข้ามาติดต่อการค้าเพิ่มขึ้นด้วย

เมื่อบ้านเมืองเจริญก้าวหน้า ทำให้ปริมาณน้ำประปาไม่เพียงพอต่อความต้องการ หากย้อนไป 40-50 ปีก่อน การติดตั้งก๊อกน้ำจะอยู่เหนือพื้นดินแค่คืบ โดยพื้นบริเวณนั้นจะถูกเซาะเป็นร่องเป็นแอ่ง เพื่อวางภาชนะสำหรับรองน้ำประปาไว้ใช้ บางคนต้องอดตาหลับขับตานอนมารองน้ำในช่วงดึก เพราะกลางวันบ้านที่อยู่ปลายเส้นท่อ (ชานเมือง) น้ำประปาจะไม่ค่อยไหล เพื่อปรับปรุงกิจการประปาให้มีศักยภาพสูงขึ้น จึงได้รวมกิจการประปากรุง เทพฯ ประปาธนบุรี ประปาเทศบาลนนทบุรี และประปาเทศบาลสมุทรปราการเข้าด้วยกันเป็นรัฐวิสาหกิจสังกัดกระทรวงมหาดไทย ใช้ชื่อว่า การประปานครหลวง เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2510 ให้บริการประชาชนใน 3 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร นนทบุรี และสมุทรปราการ โดยรัฐบาลอนุมัติงบประมาณ รวมทั้งค้ำประกันเงินกู้จากต่างประเทศที่จะนำมาปรับปรุงกิจการประปาให้ทันสมัย และเพิ่มกำลังผลิตให้พอเพียงกับความต้องการของผู้ใช้น้ำ จนถึงปี 2522 เมื่อโรงงานผลิตน้ำบางเขนก่อสร้างเสร็จมีกำลังผลิตน้ำเริ่มแรกถึง 800,000 ลูกบาศก์เมตรต่อวัน เปิดก๊อกแล้วน้ำประปาพุ่งแรง และท่อประปาพร้อมใจกันแตกระเบิดทั่วกรุง สาเหตุจากแรงดันน้ำที่สูงมาก และท่อเก่านั่นเอง พนักงานการประปานครหลวงต้องเร่งออกซ่อมท่อกันอุตลุด

ด้วยภารกิจที่ต้องให้บริการน้ำประปาที่สะอาดปลอดภัยใช้ได้อย่างเพียงพอ และทั่วถึง กปน.ได้พัฒนาการทำงานทุกด้านไม่ว่าจะเป็นด้านการผลิต เพิ่มโรงงานผลิตน้ำมหาสวัสดิ์ รวมทั้งขุดคลองประปาสายใหม่จากกาญจนบุรีมาถึงโรงงานมหาสวัสดิ์ ความยาวถึง 106 กิโลเมตร เพื่อลดความเสี่ยงจากสถานการณ์ภัยแล้ง และน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาด้อยคุณภาพ ให้เพิ่มกำลังผลิตเพียงพอกับความต้องการ ปรับปรุงกระบวนการผลิตให้ได้มาตรฐานสากลตามมาตรฐาน ISO 9001:2000 ควบคุมคุณภาพน้ำโดยใช้มาตรฐานน้ำดื่มขององค์การอนามัยโลก (WHO) มีนักวิทยาศาสตร์ดูแลอย่างใกล้ชิดตลอด 24 ชั่วโมง โดยห้องปฏิบัติ (Lab) มาตรฐาน ISO/IEC 17025:1999 มีระบบการตรวจวัดคุณภาพน้ำระยะไกล ควบคุมการสูบจ่ายน้ำให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้ใช้น้ำด้วยระบบ SCADA ฯลฯ

ด้านการให้บริการ ปรับปรุงให้ความสะดวกกับผู้ใช้น้ำ ตั้งแต่การขอติดตั้งประปาใหม่ผ่านระบบอินเทอร์เน็ต เร่งรัดติดตั้งประปาใหม่ให้ได้ภายใน 3 วัน เพิ่มช่องทางชำระเงิน เช่น เคาน์เตอร์เซอร์วิส ผ่านเคาน์เตอร์ธนาคาร สำนักงานไฟฟ้า ไปรษณีย์ ฯลฯ เป็นหน่วยงานแรกที่อ่านมิเตอร์พร้อมพิมพ์ใบแจ้งหนี้ให้ผู้ใช้น้ำตรวจสอบได้ทันที รับเรื่องร้องเรียนผ่าน Call Center ตลอด 24 ชั่วโมง นำเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ในการลดการสูญเสียน้ำในระบบท่อ และยังมีจุดบริการน้ำประปาดื่มได้ฟรี เพื่อคืนกำไรให้สังคม ช่วยลดค่าใช้จ่ายค่าน้ำดื่มของประชาชน

นับแต่ทรงเปิดกิจการประปาในประเทศไทย ถึงวันนี้ครบ 94 ปีแล้ว ที่พระเมตตาของพระเจ้าอยู่หัวของไทย ทั้งล้นเกล้าฯ รัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่ 6 ที่ไม่เคยทอดทิ้งพสกนิกรของพระองค์ และยังคงเป็นมรดกล้ำค่าที่ตกทอดมาถึงลูกหลานไทยในวันนี้ ในนามการประปานครหลวง ประปาเพื่อประชาชน